DZHAXAR MUSAYEVİÇ DUDAYEV
Musa oğlu Dzhoxar Dudayev 1944 yılının şubat ayında Çeçenistan’ın Yalho köyünde doğdu. Henüz 15 günlük bir bebek iken 23 şubat 1944’te ana kucağında Sibirya’ya sürgüne gitti. Çocukluk yılları Çeçenlerin topluca sürgün edildikleri Kazakistan’da Sibirya bozkırında çok güç şartlar altında geçti.
Orta öğrenimini burada tamamladı. 1962 yılında Tambov Askeri Pilot Yüksek Okulu’ndan, 1966 yılında da Uzak Mesafe Uçakları Pilot ve Mühendis Yetiştirme Yüksek Okulu’ndan mezun oldu. 1974 yılında Gagarin Hava Harp Akademisi’ni de bitiren Dudayev, 1. Sınıf pilot ve mühendis unvanını kazandı. S.S.C.B. hükümeti tarafından kendisine 12 madalya verildi. Tümgeneralliğe yükseldi.
Ayrıca Stratejik Hava Kuvvetlerinde Tümen Komutanı olan ilk müslüman da Dudayev’dir. Çeçenistan Devlet Başkanı olmadan önce son görevi Estonya’da Stratejik Hava Kuvvetleri Filoları Komutanlığı idi. 1989 yılında Baltık ülkelerinde başlayan bağımsızlık hareketlerinin kuvvet kullanılarak bastırılması için Moskova’dan verilen emri “yurdunun bağımsızlığı için mücadele eden bir halkın üstüne bomba atmam” diyerek dinlemedi ve adı isyancı generale çıktı. Ceza olarak askeri birliği ile Grozni’ye sürgüne gönderildi. 1990 yılının Mayıs ayında görevinden istifa etti.
Kasım 1990′da toplanan Çeçen Halkının Kurultayı’na davet edildi ve sonradan “Çeçen Ulusal Kongresi” adını alan bu halk meclisinin icra kurulu başkanlığına seçildi.
19-21 Ağustos 1991′de Gorbaçov’a karşı girişilen başarısız darbe teşebbüsü sırasında darbecilerin karşısında yer aldı.
Akabinde, darbecilerle işbirliği yapan Çeçen-inguş Cumhuriyeti Hükümeti’ni düşürmek için başlatılan halk hareketinin başına geçti. Demokratik güçler, aydınlar ve tüm Çeçen halkı kendisini destekledi. 27 Ekim 1991′de yapılan seçimlerde %85 oranında aldığı oyla Çeçenistan Cumhurbaşkanlığı’na seçildi.
Rusya’nın 11 Aralık 1994 tarihinde Çeçenistan’a karşı başlattığı işgal ve soykırım hareketine karşı Dzhoxar Dudayev, “Son Çeçen canını vermeden Ruslar ülkemize hakim olamaz” diyerek, halkına “Cihad” emrini vermiş ve Dudayev’in önderliğindeki Çeçen Halkı, dünyanın bu süper gücüne karşı iki yıla yakın bir süre devam eden şanlı bir istiklal mücadelesi sonunda Mayıs 1996′da ülkesini istilacılardan temizleyerek, bir kez daha tarihin altın sayfalarına geçmiştir.
1996 yılının 21 Nisan’ında bir suikast sonunda şehid oldu.
ZELİMXAN ABDULMUSLİMOVİÇ YANDARBİYEV
(Doğ. 12 Eylül 1952, Kazakistan -13 Şubat 2004 Cuma, Doha/Katar)
Çeçen-İçkeriya Cumhuriyetinin ikinci Cumhurbaşkanı. Kazakistan’da doğdu. Ailesi vatanına dönünce Eski Ataghi auluna yerleşti. İlk okulu da bu köyde okudu. ÇİASSR. Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesini bitirdi.
Moskova’da Maksim Gorki Literatür Enstitüsü’nde iki yıl üst seviyedeki edebiyat kurslarına devam etti, 1990 yılında tamamladı. O hayata, Çeçen-İnguş Devlet Basım ve Yayınevi’nde çalışmaya başlamakla atıldı. Stiela‘ad “Gökkuşağı” adlı çocuk dergisinde redaktörlük yaptı. Çeçen Yazarlar Birliği’nin yayın organı Orga Yıllığında şiirleri, öyküleri ve çevirileri yayımlandı. Aynı birliğin üyesi oldu.
Haziran 1989 yılında Çeçen bağımsızlığının ilk çekirdeği olan Bart teşkilâtını kurdu. 18 Şubat 1990 Vaynåh Demokratik Parti’yi kurdu ve başkanlığına getirildi 27 Ekim 1991 seçimlerine katıldı. Milletvekili olarak parlâmentoya girdi. 1993 yılında Cumhurbaşkanı Yardımcılığına getirildi. Dzhoxar Dudayev’in şehadeti ile birlikte, anayasa gereği Çeçen-İçkerya Cumhuriyeti Devleti’nin Cumhurbaşkanı olarak görevi devraldı.
27 Mayıs 1996 günü Moskova’da Çeçen-Rus Barış Antlaşması’nı imzaladı. 27 Ocak 1997 günü yapılan seçimlerde Cumhurbaşkan adayı oldu ise de kazanamadı. Halk bu seçimlerde Genelkurmay Başkanı Aslan Masxadov’u Devlet Başkanlığına getirdi. Birkaç kere Türkiye’ye de gelen Zelimxan Yandarbiyev üç yıldan beri, zorunlu olarak Katar’ın başkenti Doha’da yaşamaktaydı.
Yandarbiyev Zelimxan’ın siyasî hayatı ile ilgili anıları ve görüşleri Türkçeye de çevrilen eserinde mevcuttur. Bu eserin adı: Bağımsızlığın Eşiğinde (Çev. Ö. Aydın Süer), Groznıy 1994 / Ankara 1996’dır. Yandarbiyev, Çeçen – Rus savaşı münasebetiyle adı bilinen şahsiyetlerden biri olmakla birlikte o Çeçen – İnguş OSSC.nde bir şair olarak isim yapmıştır. Devlet Basım ve Yayınevi tarafından iki şiir kitabı basılmıştır. “1944, Şubat…” dışında hiçbir şiiri ve eseri Türkçeye çevrilmiş değildir. Kitapları: Ladûğu yiş laqiytiyşa (Dinlenilir melodi çaldırsanıza), Groznıy 1986, 109 s. Diğeri Dâxar baqh du (Yaşam bir gerçektir), Groznıy 1990, 128 s. Devlet adamı ve ozan Yandarbiyev, doğa sevgisini, lirizmi ve pastoralizmi tema olarak şiirlerini yazmıştır.
Fakat bu şiirlerin içinde apayrı ve özellikle işlediği konular vatdır ki, biri vatan sevgisi, diğeri halkına olan sevgisi, bir diğeri de Çeçenceye olan aşkıdır. Birbirinden ayrılmayan bu üç tema ağırlıklı oluşun ötesinde, sair şiirlerinde de serpiştirilmiştir. Meselâ bir dizesinde şöyle demektedir: “Vatanım, sana ihanet ettiğimi duyarsan beni düşman bil ve yok et!”, diğer bir dizesinde, “Halkım seni sevmediğim duyugusuna kapılırsan lânetle beni” Meselâ vatanındayken yazdığı ve 10 Mayıs 1995 tarihli Daymohk (Vatan) gazetesinde yayımlanan şiirlerinin adları bile vatanına ve halkına olan sevgi ile dokunur: “Noxçiyçüo, xhüo yuxa’ duoş âla vollu so / (Çeçenya, yine senin hakkında konuşacağım)”, “Zil thiyra yôzanaş / ( Taş tabletlerdeki yazılar)”, “Noxçiyçüona / Çeçenya’ya)”
Tarık Cemal Kutlu
ASLAN ALİYEVİÇ MASXADOV
Kendi jenerasyonundaki bütün Çeçenler gibi, Aslan Masxadov da sürgünde doğdu. Ailesi 1944 yılında Stalin tarafından sürgün edilmişti. Kazakistan’dan evine 1957 yılında 6 yaşında bir çocuk iken döndü. Geleceğin başkanı kariyerine Sovyet ordusunda topçu subayı olarak başladı.
1972′de Tiflis Askeri Topçu Akademisi’nden, 1981′de de Kalinin Topçu Akademisinden mezun oldu.
Macaristan’da görev yaptı ve Ocak 1991′de Litvanya milliyetçi bağımsızlık hareketinin bastırılması girişimlerinde Sovyet ordusunda görev aldı - aldığı bu görevden duyduğu pişmanlığı defalarca dile getirdi.
Ertesi sene Çeçenistan’ın Bağımsızlık mücadelesini sürükleyen liderler arasında yer aldı.
1995 yılında Çeçenistan Silahlı Kuvvetleri Genel Kurmay Başkan Yardımcısı görevini yürütürken Cahar-Kale (Grozni) Başkanlık Sarayının savunulmasını koordine ederek Genel Kurmay Başkanlığına yükseldi ve büyük başarılara imza attı.
1996 yılında barış görüşmelerinde ön plandaydı.Her zaman bir nokta da katı oldu; Çeçenistan Bağımsız olmalıydı. 27 Ocak 1997’deki seçimlerde oyların %63’ünü alarak Çeçenistan Devlet Başkanlığı’na seçildi.
1997 ve 1998 yıllarında uğradığı iki suikast girişiminden de son anda kurtuldu.
Çeçen halkının seçilmiş lideri Aslan Masxadov, Devlet Başkanlığı görevini bağımsızlık mücadelesinin en ön saffında sürdürürken 8 Mart 2005 tarihinde şehadet şerbetini içerek tüm Çeçenler gibi darubekaya kanat açmıştır.
ABDUL HALİM SADULLAYEV
Çeçen 1967 doğumlu. Çeçen başkenti Cevherkale’nin 12 kilometre uzağında bulunan Argun şehrinde doğdu. Çeçen Ustradoy aşiretine bağlıdır (Biltoy aşiretinin öz koludur). Ustradoylar, Argun kentini kuranlar olarak biliniyor. (Çeçence’de Argun- Ustrad-gala’dır – Ustradların kalesi).
Ünlü Çeçen din adamlarından eğitim aldı. Çeçenistan’da İslami dirilişin aktif katılımcılarından. İslam’ı gençlere öğreten bir öğretmen. Çeçenistan Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesinde okudu, ancak savaşın başlaması sebebiyle bitiremedi. Çeçence, Arapça ve Rusça bilmektedir.
Birinci Rus-Çeçen savaşına katıldı. Birinci ve İkinci Rus-Çeçen savaşlarında aktif olarak Çeçen televizyonunda İslami vaazlar verdi. Argun cemaati başkanlığı yaptı. Çeçenistan’ın farklı bölgelerinde İslami konferanslar verdi. Bir dönem Argun camii imamlığı yaptı.
1999 yılında Cumhurbaşkanı Mashadov’un kararı ile Şeriat Anayasası Devlet Komisyonuna alındı.
İkinci Rus-Çeçen savaşının başlamasının ardından Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetlerne bağılı Argun gönüllüler birliğinin başkanlığını yaptı. 2002 yılında Devlet Savunma Komitesi – Şura Meclisi (savaş zamanı için Çeçen İçkerya Cumhuriyeti’in yönetici dairesi) kararı ile, Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Şeriat Mahkemesi başkanlığına ve Devlet Savunma Komitesi-Şeriat Mahkemesi Şeriat Komitesi başkanlığına getirildi.
Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Aslan Mashadov’un ölümünün ardından, anayasaya göre Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı oldu, aynı zamanda Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetler komutanı oldu.
17 Haziran 2006 günü Argun kentinde, Rus işgalciler ve İşbirlikçi münafıklar ile girdiği çatışmada şehit (inşa Allah) olmuştur.
DOKKA HAMADOVICH UMAROV
13 Nisan 1964 yılında Şatoy bölgesinin Harsenoy köyünde doğdu. Çeçenlerin Mulkoy soyundandır. İnşaat konusunda yüksek tahsil gördü. Evli ve altı çocuğu var.
Dokka Umarov, her iki Rus-Çeçen savaşının da aktif katılımcısı. Birinci Rus-Çeçen savaşında daha sonra alaya çevrilen ‘Borz’ adlı özel bir taburun komutasını yaptı. Rus işgalcileri ile yaptığı mücadelelerinde göstermiş olduğu kahramanlıklarında ötürü Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti’nin “Halkın Şerefi” ve “Halkın Kahramanı” ödüllerine layık görüldü, ayrıca Cumhurbaşkanı Cevher Dudayev tarafından bir silahla ödüllendirildi. Birinci Rus-Çeçen savaşını Dokka Umarov, Çeçenistan İçkerya İçişleri Ordusu Tugay Generali rütbesi ile bitirdi.
Savaş sonrasında, 1997 yılında Dokka Umarov, Cumhurbaşkanı Aslan Mashadov tarafından Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti Güvenlik Konseyi Başkanı olarak atandı ve bu görevi 2005 yılına kadar, yani Cumhurbaşkanlığı yardımcılığı görevine kadar devam ettirdi.
Dokka Umarov, Cumhurbaşkanı yardımcılığı görevine Cumhurbaşkanı Abdulhalim Sadulayev’in emri ile (No. 012/ 02.06.05) atandı. Bu görevinin yanı sıra Sadulayev’in görevlendirmesi ile Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti Milli Güvenlik Servisi Müdürü de oldu. 2001 yılından bu güne Dokka Umarov, halen Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti İçişleri Ordusu Batı Cephesinin komutanı.
Rus işgalcileri ile yaptığı savaşlarda birkaç kez yaralandı, aynı zamanda yüzünde mermi yarası var.
Rus-Çeçen savaşlarında Rus askerleri ile mücadeleleri esnasında Dokka Umarov’un iki kardeşi Musa ve İsa hayatlarını kaybetti. Dokka Umarov’un bir çok yakını, aynı zamanda kucağındaki bebeği ile eşi Rus işgalcileri ve hainlerınce rehine olarak kaçırıldı. 4 Mayıs 2005 gecesi işgalciler tarafından kaçırılan Dokka Umarov’un babasından halen hiçbir bilgi alınamıyor.
Dokka Umarov Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti askeri ve siyasi tecrübesi olanlardan biri. Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti vatandaşları ve direnişçiler arasında yüksek bir otoriteye sahip.
17 Haziran 2006 da Çeçenistan İçkerya Cumhuriyeti 4 ncü Cumhurbaşkanı Abdulhalim Sadulayev’in, Argunda şehit (inşa Allah) düşmesinden sonra Cumhurbaşkanı oldu.
» Dzhoxar Musayeviç Dudayev (1991 – 1996)
» Zelimxan Abdulmuslimoviç Yandarbiyev (1996 – 1997)
» Aslan Aliyeviç Masxadov (1997 – 2005)
» Abdul Halim Sadullayev (2005 – 2006)
» Dokka Hamadoviç Umarov (2006 – 6 Kasım 2007)
